ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH Ở ĐỒN ĐIỀN COURTENAY

ĐÀM CHU VĂN

Ở đồn điền Courtenay (nay là nông trường cao su Cẩm Mỹ) có một con đường mang tên Hồ Chí  Minh.

Tên con đường có từ bao giờ, do ai đặt ra, hỏi từ bác cai Toán, người phu công-tra cao tuổi vào loại nhất nông trường, đến các đồng chí cán bộ hoạt động lâu năm đã về hưu như đồng chí Năm Khôi không ai có thể biết được chính xác.

Mọi người chỉ nói rằng vào quãng sau Cách mạng Tháng Tám 1945, giặc Pháp trở lại xâm chiếm nước ta lần thứ hai, bắt đầu đánh rộng ra các tỉnh Nam Bộ, đánh lên Xuân Lộc, trở lại đồn điền. Bấy giờ dưới sự lãnh đạo của Đảng, chúng ta vừa chặn bước chân của giặc, vừa thực hiện tiêu khổ kháng chiến làm vườn không, nhà trống, hạn chế nguồn tiếp tế lương thực, thực phẩm và các nhu cầu khác của chúng. Nghe theo lời kêu gọi của Đảng, của Bác Hồ, công nhân cao su đập chén, chặt cây, phá nhà máy, nhà xông, chuyển các thiết bị máy móc của đồn điền vào rừng lập chiến khu, bước vào cuộc kháng chiến lâu dài. Giặc chiếm lại đồn điền, tiến hành khủng bố trắng, lùng bắt cán bộ cách mạng. Con đường nối từ liên tỉnh lộ 2 xuyên qua những lô cao su, qua cánh rừng già tới Cổng Trắng, Nha Trào dài khoảng bốn cây số, là nơi chúng thường đem các đồng chí cán bộ, chiến sĩ trung kiên của chúng ta ra xử bắn. Anh chị em trước khi chết đều hô vang khẩu hiệu: " Hồ Chí Minh muôn năm!". Những ngày ấy tên Bác được vang lên thống thiết trước giờ phút hy sinh của các liệt sĩ, thể hiện khí phách kiên cường, bất khuất trước kẻ thù, truyền lại niềm tin về sự tất thắng của cách mạng cho bao lớp người sau. Máu bao liệt sĩ đã nhuộm đỏ con đường này. Sau tiếng hô gọi Bác, sau loạt đạn giặc, những người phu công- tra rưng rưng nước mắt ra lượm di hài của đồng bào, đồng chí mình, ghi xương khắc cốt mối căm hờn bè lũ đế quốc và bầy Việt gian bán nước. Và cũng rất tự nhiên lưu truyền trong nhân dân con đường được mang tên Bác Hồ từ đó.

Chị Nguyễn Thị Thoại, một trong những thiếu niên hoạt động cách mạng sớm nhất của Cẩm Mỹ, người tù Côn Đảo mời lăm năm kiên cường lại cung cấp một chi tiết khác. Ngay từ cuộc kháng chiến chín năm chống Pháp, căn cứ của mình đặt ở trong những cánh rừng phía sau của con đường. Địch cứ vào sâu trong con đường là gặp lực lượng ta. Chúng rất ngán. Cánh rừng này nối liền với vùng rừng của Xà Bang, Bình Ba, Xuân Sơn, Bàu Lâm. .. mênh mông. Thú dữ còn rất nhiều. Hồi đó có một con cọp già rất lớn, đồng bào ở đây gọi là "Ông Ba mươi" thường ngồi chồm hổm ở giữa đường rình mồi. Giặc sợ không dám bén mảng tới. Chúng gọi con cọp này là "Cọp cộng sản". Cùng với hoạt động tiêu thổ kháng chiến của ta, có một lần đàn voi rừng tràn tới nhổ băng, phá nát hàng mấy lô cao su chỉ trong vòng một đêm. Chúng cũng gọi những con voi này là "voi cộng sản". Con đường nằm hoàn toàn trong vùng cộng sản là con đường cộng sản. Và cộng sản có nghĩa là lực lượng của cụ Hồ Chí Minh. Con đường chúng gọi là đường Hồ Chí Minh.

Chị Thoạt kể tiếp:

- Cuối năm 1958, địch tăng cường khủng bố, cơ sở mình bị bể hết, cán bộ chủ chốt bị bắt, chúng tôi hoàn toàn bị đứt liên lạc với tổ chức bên ngoài. Thật bơ vơ như chim mất tồ, như con lạc mẹ. Những buổi trưa tôi cứ đi lang thang trên con đường này, ước ao được gặp một gương mặt thân thuộc của đồng chí mình. Hình ảnh Bác với nụ cười hiền hậu, ánh mắt tinh anh đầy khích lệ mà tôi được xem trong tấm ảnh của một đồng chí lãnh đạo cứ hiện ra trước mắt, khuyên tôi bền gan, vang chí. Một bữa tôi đang vác cần câu giả vờ đi câu, tay vung vẩy chiếc giỏ từ dưới suối đi lên thì thấy hai người đàn ông đi ngược lại phía mình. Trời ơi ! Ai như anh Năm Khôi, anh Tám Phụ ? Hai anh chắc vừa thoát được. Đến gần thì đúng thế. Tôi mừng húm nhưng mặt hai anh cứ tỉnh bơ. Anh Tám Phụ đi thẳng. Tôi kêu anh Năm Khôi, anh Năm Khôi phải trả lời:

- À không có việc, các anh đi làm be

- Ở đây có đăng báo mua cái đầu của các anh, ai bắt sống thì được thưởng 100 đồng, ai chặt đầu đem về được 70 đồng, ai bắn chết được 50 đồng - Tôi nói.

- Các anh có làm gì đâu mà chúng nó bắt - Anh Năm Khôi cười bình thản.

- Các anh cứ về là chúng nó bắt đấy.

Anh Năm gật đau chào tôi rồi đi luôn. Về nhà, tôi nói với anh Linh (tức Xười) người phụ trách trực tiếp của tôi:

- Anh Xười, em gặp ông Năm Khôi và một ông nào đó. Chắc vẻ móc cơ sở nhưng vì chưa tin em nên các ông ấy không nói.

- Hôm sau, anh Linh, anh Ba Gòn rủ tôi vô gặp. Tôi tự ái: "Thôi vô đó các ông ấy sợ tôi". Khi về mấy anh kể, anh Năm Khôi nói: "Tao thấy nó, tránh không kịp, hết cả hồn". "Nó đi kiếm các anh đấy". "Đâu có biết, vừa mới vượt ngục ra đâu đã rõ người ngay, gian thế nào". Sau này cần báo cáo là tôi ra con đường đó. Ở đấy tôi có một hộp thư chết tại gốc cây ngay bên cạnh đường. Đây có một lợi thế là rất dễ phát hiện người từ xa. Đội vũ trang mật của chúng tôi khi cần họp cũng ra đấy. Con đường như là nơi nương tựa của niềm tin. Tới con đường, chúng tôi như được tiếp thêm một phần sức mạnh. Sau này bị địch bắt, bị tra tấn, tù đày, hình ảnh Bác và con đường mang tên Bác ở quê hương luôn là nguồn cổ vũ động viên, cho tôi thêm dũng khí, chịu đựng mọi cực hình tra khảo, giữ một lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, với Bác kính yêu.

*

*   *

Một trong những chiến thắng mở đầu Đồng Khởi vùng cao su là trận đánh được tổ chức ngay trên đường Hồ Chí Minh. Chỉ đạo là phải đánh chắc thắng. Trận đầu mà. Đánh ở đấy vừa có ý nghĩa, vừa bảo toàn được lực lượng của ta. Và đúng như kế hoạch, chúng ta phục kích đã dụ được địch ra đầu đường Hó Chí Minh, đánh một trận thắng giòn giã diệt 4 tên trong đó có tên đồn trưởng, thu 5 súng các loại. Lực lượng ta không ai bị hề hấn gì.

Đã có sự chuẩn bị từ trước, ngay sau đó chúng ta huy động bà con công nhân ra lộ 39 (cũng ở trên con đường này, đoạn xa hơn) họp mít tinh. Đồng chí Năm Khôi lúc bấy giờ là đội phó đội vũ trang tuyên truyền lên báo cáo về mục đích, ý nghĩa cuộc mít tinh. Đồng chí Sáu Thịnh trưởng ban quân sự tỉnh (bây giờ là tư lệnh phó quân khu 7) nói chuyện với đồng bào, phổ biến chủ trương, chính sách của Mặt trận Dân tộc Giải phóng, vạch trần âm mưu thâm độc, tố cáo tội ác của Mỹ - Diệm, kêu gọi công nhân đoàn kết một lòng, kiên cường đấu tranh với giặc. Cuộc mít tinh kéo dài suốt từ 7 giờ 30 đến 9 giờ sáng hôm ấy. Cuối buổi mít tinh, chúng ta dựng phiên toà xử tội bọn Việt gian làm tay sai cho giặc. Mọi người thực sự sống trong không khí hào hứng, bừng bừng khí thế cách mang. Khẩu hiệu, băng- rôn được dán, được gắn hai bên thành xe khi quay chở công nhân vê. Truyền đơn cách mạng được công nhân ta mang về phát cho binh lính địch với lý do là "nộp lại" cho chúng.

Trận đánh dinh điền Bình Phú cũng là một trận đánh hay. Trong số 21 người của Đội vũ trang tuyên truyền cao su A tham gia thì có 18 người là con em Cẩm Mỹ. Đêm hôm trước trận đánh, các đồng chí tập kết mắc võng ở ngoài lô cao su ngay cạnh đường Hồ Chí Minh và nghỉ đêm tại đó. Ý đồ chiến thuật, sa bàn và kế hoạch trận đánh cũng được phổ biến tại đây. Sáng hôm sau mới hành quân đi. Đường Hồ Chí Minh được các đồng chí chọn làm điểm xuất phát cho chiến thắng.

Suốt những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, trong tâm trí bà con công nhân Cẩm Mỹ còn lưu giữ như in những buổi mít tinh kỷ niệm ngày Quốc tế Lao động và các ngày lễ lớn khác được tổ chức ở ngay trên con đường này. Công việc chuẩn bị, trang trí làm từ hôm trước. Sáng sớm hôm sau, khi xe chở công nhân ra lô, lực lượng mình chặn lại ở đầu đường, đưa trở vào vị trí tổ chức mít tinh. Những buổi mít tinh như thế có từ vài trăm đến cả ngàn người... Hầu như năm nào cũng tổ chức. Các đồng chí cán bộ lãnh đạo trên khu, trên tỉnh thường có mặt trong các buổi mít tinh này. Những tên tuổi được bà con hay nhắc đến là các đồng chí: Tư Hy, Hai Cà, Năm Bình Minh, Út Lan v.v...

Ngày Bác mất, lễ truy điệu được tổ chức ở lô Cầu Xéo (45) giáp chân núi Le, cuối mút con đường. Bữa đó có cả ngàn công nhân, bộ đội, cán bộ. Các đồng chí trong Tỉnh ủy Bà Rịa - Long Khánh, Huyện ủy Cao su cũng có mặt. Nước mắt dâng trào. Nghẹn đau. Quặn thắt. Cả vùng rừng cao su điệp trùng hôm ấy cũng như chao đảo trong nỗi đau mất Cha xé ruột xé lòng.

*

*  *

Mười lăm năm sau ngày giải phóng, tôi về Cẩm Mỹ vào một buổi sớm mùa mưa tháng 6. Bạt ngàn rừng cao su xanh sẫm, căng ứ nhựa. Trải dài từ liên tỉnh lộ 2 theo con đường nhựa vào trung tâm nông trường là khu nhà công nhân mới xây, tường vôi, mái ngói sáng bừng cả một vùng rừng. Mười lăm năm sau chiến tranh, đất Cẩm Mỹ đã đỏ da thắm thịt. Đời sống người công nhân tuy chưa hết khó khăn nhưng đã thực sự thay đổi. Những người phu công-tra năm xa đã có nhà xây để ở, có đường rộng để đi, có cuộc sống tạm đủ với những tiện nghi cần thiết. Đường Hổ Chí Minh vẫn còn đó, là một nét son đỏ tươi thẳng tắp trên tấm bản đồ nông trường và chạy xuyên qua những lô cao su xanh tốt. Chị Lê Thị Mác, Giám đốc nông trường, người đội trưởng trinh sát năm xa, dẫn tôi đi lòng còn bồi hồi xúc động với bao kỷ niệm của một thời chiến tranh máu lửa. Trên con đường như vẫn cờn in dấu chân những cô du kích năm xưa. như vẫn còn thấp thoáng bóng nón tai bèo, khăn rằn, áo bà ba, thoăn thoắt bước chân trên con đường xanh người cây lá kia. Đường Hồ Chí Minh bây giờ chạy giữa một vùng đất cao su trù phú của một nông trường đầu đàn của Công ty cao su Đồng Nai ngày một phát triển đang phấn đấu thực hiện mong ước cháy bỏng của Bác lúc sinh thời: "Nước ta được hoàn toàn tự do độc lập. Đồng bào ta ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành".

Trong cuộc sống hôm nay và mãi mãi về sau, tư tưởng Hồ Chí Minh cùng tấm gương về đạo đức và phong cách của Người vẫn luôn luôn soi đường, tiếp sức cho toàn dân tộc cũng như người dân Cẩm Mỹ trên mỗi bước đường đi tới tương lai.

Tháng 7-1991

Đ. C. V.